Bejegening van mensen die zichzelf beschadigen

Een juiste bejegening is de sleutel voor het contact met mensen die zichzelf beschadigen of suïcidaal zijn. Dit document bevat handvatten die hier behulpzaam bij kunnen zijn.

Door Nienke Kool

Een validerende, respectvolle houding is belangrijk bij de bejegening van mensen die zichzelf beschadigen. Het doel van valideren (= bekrachtigen) is aan te geven dat iemand belangrijk is en in de basis een krachtig en capabel mens is. Je geeft hiermee aan dat je de persoon begrijpt en respecteert. Begrijpen betekent overigens niet dat je volledig snapt dat iemand zichzelf pijn doet en beschadigt, maar dat je snapt dat het zelfbeschadigen een reden en een functie heeft. En dat je dit samen met degene die zichzelf beschadigt wilt gaan onderzoeken.

Je doet dit door respectvol nieuwsgierig te zijn: je wilt echt graag weten wat iemand drijft om over te gaan tot zo’n ingrijpend gedrag: waarom heeft iemand zich gesneden, waarom op die plek, wat ging eraan vooraf, wat dacht / voelde iemand. Heeft het geholpen? Hoe voelt iemand zich nu?

Je zou zo kunnen beginnen: “ik zie dat je jezelf beschadigt (of beschadigd hebt), wil je me er over vertellen?” Je geeft hierbij iemand de ruimte om zelf te bepalen wat hij/zij wil vertellen en in welk tempo, maar benadrukt wel dat hoewel praten moeilijk is, het belangrijk is en kan helpen. Helpend hierbij is dat je aangeeft dat je weet dat iemand die zichzelf beschadigt het vaak erg moeilijk heeft en heus niet zomaar doet.

Je luistert echt.

Je sluit aan bij wat iemand wil, volgt ook het taalgebruik: als hij/zij praat over snijden neem je dit over. Wat je echter niet overneemt zijn zichzelf kleinerende opmerkingen en taalgebruik: dit buig je om naar neutrale opmerkingen. Als je iemand langer kent, kun je het ter discussie stellen. Je kan dan vragen waarom iemand zichzelf kleineert en aangeven dat hij/zij een waardevol mens is en belangrijk genoeg om zorg te vragen en te krijgen.

Ook t.a.v. de wondverzorging geldt dat je de persoon volgt maar dat dit een grens heeft. Mensen die zichzelf beschadigen weigeren soms om hun wonden te laten verzorgen terwijl dit wel nodig is: maak hier een inschatting in en neem het over indien noodzakelijk.

Het zien van zelfbeschadigingen kan heftige reacties oproepen. En hoewel ieder op z’n eigen manier reageert moet je het volgende voorkomen:

  • Overbezorgdheid.
  • Boosheid.
  • Net doen of het je niet raakt
  • Net doen of je het heel normaal vindt.

Wat je het beste kan doen is gewoon vertellen wat het met je doet, dat je er bijvoorbeeld van schrikt om zulke wonden te zien, en dat je misschien niet begrijpt dat iemand zichzelf zoiets aandoet maar dat je wel begrijpt dat iemand zich wel heel rot/wanhopig moet voelen om dat te doen.

Soms zijn mensen die zichzelf beschadigen gedissocieerd of niet (goed) georiënteerd. Wat je dan meestal ziet is dat iemand erg afwezig is, voor zich uit staart en niet of nauwelijks reageert op wat je zegt en doet. Noem iemand dan duidelijk bij zijn/haar naam, vraag of deze persoon weet waar hij/zij is en welke dag het is. Als dit vaag blijft, moedig dan aan om de voeten op de vloer te zetten of met de handen de stoelleuning o.i.d. vast te pakken, goed om zich heen te kijken en goed te luisteren. In het uiterste geval kun je iemands hand of arm aanraken, zeg wel van te voren dat je dat gaat doen en doe het met respect.

Comments are closed.